İştirak (Çocuk) Nafakası: Belirlenmesi ve Artırımı

İçtiHub Ekibi · 18 Mayıs 2026

Giriş: İştirak Nafakası Nedir?

Çocuğun masrafları her yıl artıyor ama nafaka aynı kaldı; artırım istenebilir mi? Çocuk 18'ine girince nafaka kendiliğinden biter mi?

İştirak nafakası, velayeti kendisinde olmayan ana ya da babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılması için ödediği nafakadır. Eşe ödenen yoksulluk nafakasından bağımsızdır; çünkü bu nafaka çocuğun hakkıdır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu m.182, m.327-328 ve m.330'dur.

Bu yazıda iştirak nafakasının nasıl belirlendiğini, hâkimin resen takdir yetkisini, artırım davasını, ergin (18 yaş) olma ve eğitim durumunu ve ödenmemesinin sonuçlarını özetledik.

Nafaka Nasıl Belirlenir? (Ölçütler)

İştirak nafakası iki temel denge üzerine kurulur: çocuğun ihtiyacı ve ana-babanın mali gücü. Mahkeme şu unsurları birlikte değerlendirir:

• Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve genel ihtiyaçları (okul, sağlık, barınma payı vb.);
• Ana ve babanın gerçekleşen sosyal ve ekonomik durumları, gelirleri;
• Günün ekonomik koşulları ve paranın alım gücü.

Önemli bir usul kuralı: iştirak nafakasına hâkim, boşanma davasında talep olmasa dahi kendiliğinden (resen) hükmedebilir; çünkü çocuğun üstün yararı söz konusudur.

Belirlemede esas alınan ölçütleri Yargıtay şöyle ifade eder:

“…Ancak, davada tarafların gerçekleşen sosyal ve ekonomik durumlarına, iştirak nafakasının niteliğine, günün ekonomik koşulları, paranın alım gücü ve çocuğun aylık okul giderleri ile diğer ihtiyaçları dikkate alındığında müşterek çocuk için hükmedilen iştirak nafakası miktarı düşüktür. Bu durumda, mahkemece; çocuğun yaşı ve ihtiyaçları ile anne ve babanın ekonomik durumlarına göre TMK’nun 4. maddesinde açıklanan “hakkaniyet” ilkesine uygun nafaka miktarına karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.…”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2015/10570 K.2015/17698 (2015-11-11)

Kanun metni ve uygulanışı içtihatta doğrudan şöyle aktarılır:

“…Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de gözönünde bulundurulur” (TMK. 330/1). İştirak nafakasının; çocuğun yaşı, eğitim durumu, günün ekonomik koşullarındaki paranın alım gücü ile genel ihtiyaçlarına uygun olarak ana babanın mali durumları da gözetilmek suretiyle takdiri gerekir.…”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2014/20426 K.2015/16888 (2015-10-28)

Nafakanın Artırılması

Çocuğun ihtiyaçları ve enflasyon zamanla artar; nafaka miktarı buna sabit kalamaz. İki yol vardır:

• Otomatik artış kaydı: Karara veya anlaşmaya "her yıl ÜFE/TÜFE oranında artar" gibi bir hüküm konmuşsa, ayrıca dava gerekmez.
• Artırım davası: Böyle bir kayıt yoksa veya yetersiz kalıyorsa, şartların değiştiği gerekçesiyle nafakanın artırılması davası açılır. Artış kural olarak ileriye etkilidir.

Artırım taleplerinde Yargıtay'ın hakkaniyet yaklaşımı:

“…Tarafların gerçekleşen sosyo-ekonomik durumları, nafakanın niteliği ve müşterek çocukların yaşı, eğitim durumu ve ihtiyaçları gözetildiğinde; yerel mahkemece takdir edilen iştirak nafakası miktarı az olup, hakkaniyete uygun bulunmamıştır. O halde, mahkemece yapılacak iş; müşterek çocukların yaşı, eğitim durumu, ihtiyaçları, davacı anne ile nafaka yükümlüsü babanın ekonomik durumu gözetilerek, TMK’nun 4.maddesinde vurgulanan hakkaniyet ilkesi de dikkate alınarak daha uygun bir nafakaya hükmetmek olmalıdır.…”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2015/472 K.2015/9211 (2015-05-21)

18 Yaş, Erginlik ve Eğitim

İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla (18 yaş) sona erer. Ancak çocuk ergin olduğunda eğitimi devam ediyorsa, ana-baba durumlarına göre eğitim sonuna kadar bakmakla yükümlü olmayı sürdürür; bu aşamada nafaka, çocuğun kendisinin açacağı dava ile istenebilen yardım nafakasına dönüşür (TMK m.328/2). Yani 18 yaş otomatik bir "nafaka biter" tarihi değildir; talep ve şartlara bağlıdır.

Pratik Örnek Senaryo

Örnek olay: Boşanmada iki çocuğun velayeti annede kalmıştır. Baba düzenli gelir sahibidir. Üç yıl önce çocuk başına aylık 3.000 TL nafakaya hükmedilmiş, kararda artış kaydı yoktur.

1. İlk belirleme: Çocukların yaşı/ihtiyacı ile babanın mali gücüne göre çocuk başına tutar belirlenmiştir.
2. Değişen koşullar: Üç yılda enflasyon ve çocukların eğitim giderleri arttığı için mevcut tutar yetersiz kalmıştır.
3. Artırım: Anne, çocuklar adına artırım davası açar; mahkeme güncel ihtiyaç ve babanın güncel gelirine göre nafakayı yükseltir. Artış ileriye etkili uygulanır.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

1) Çocuk 18 yaşına girince nafaka otomatik biter mi?

İştirak nafakası kural olarak erginlikle sona erer; ancak çocuğun eğitimi sürüyorsa bakım yükümlülüğü devam eder ve nafaka, çocuğun kendi açacağı yardım nafakası davasıyla istenebilir. Bu otomatik değildir; talep ve eğitim şartına bağlıdır.

2) Nafaka nasıl artırılır?

Kararda otomatik artış kaydı varsa ek dava gerekmez. Yoksa, çocuğun ihtiyaçlarının ve ekonomik koşulların değiştiği gerekçesiyle artırım davası açılır. Mahkeme çocuğun güncel ihtiyacı ile yükümlünün güncel mali gücünü yeniden tartar.

3) Nafaka ödenmezse ne yapılabilir?

Birikmiş nafaka için icra takibi yapılabilir; ayrıca nafaka hükmüne uymayan yükümlü hakkında şikâyet üzerine tazyik hapsi gündeme gelebilir. İştirak nafakası çocuğun hakkı olduğundan tahsili özel olarak korunur.

İçtiHub ile Daha Hızlı

İştirak nafakası uyuşmazlıkları gibi uyuşmazlıklarda emsal Yargıtay kararlarını saniyeler içinde tarayın ve dilekçenizi yapay zeka desteğiyle hazırlayın: İçtiHub’un özelliklerini inceleyin.

Bu Yazının Dayandığı Yargıtay Kararları

• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2015/10570 K.2015/17698
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2014/20426 K.2015/16888
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2015/472 K.2015/9211
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2015/4928 K.2015/13636
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2016/8863 K.2016/12436
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2015/12717 K.2015/19144
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2016/3507 K.2016/7290
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2016/3095 K.2016/6461
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2023/3143 K.2023/2356
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2023/4249 K.2023/3061
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2022/11457 K.2023/1362
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2022/10995 K.2023/1571

Yasal Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukata başvurunuz.